Øvrebygda skule. Arkivfoto: Harald Johan Sandvik

DEBATT: Det er no kort tid att til kommunestyret i Fitjar skal fatte endeleg avgjerd i saka om nedlegging av Øvrebygda skule og Selevik skule.

Av: Svenn Skumsnes og Anja M. Austlid,
Leiar og nestleiar i FAU ved Øvrebygda skule

Me er mange som har fulgt saka tett sidan skulebruksplanen vart lagt ut på høyring rett før sommarferien i år. Innbyggjarane i bygdene i Fitjar vil bli hardt råka dersom Øvrebygda og Selevik blir lagt ned. For dei av oss som har born i skulealder medfører eit vedtak om nedlegging eit brutalt inngrep i vår private sfære – ungane våre vil bli tvungne til å bytte skule. Mange av dei yngste elevane er redde for å måtte byrje på ny skule, og mange av dei er redde for å måtte køyre buss til skulen saman med større born som dei ikkje kjenner.

Også for dei som ikkje har born i skulepliktig alder representerer skulane store verdiar. Skulane fungerer som samlingsstad for bygdene og representerer for mange sjølve trua på at Fitjar kommune skal ha levande bygder også i framtida.

Me har hatt støttemarkeringar, me har skrive lesarinnlegg til avisene, me har diskutert i sosiale medier og me har møtt opp på folkemøter og  formannskapmøter. Me har søkt råd og rettleiing hjå Landslaget for nærmilijøskulane, og me har sendt formelle innspel til skulebruksplanen. Kort fortalt – me har prøvd på alle tenkjelege måtar å få fram våre synspunkt og våre argument, då denne saka er svært viktig for oss. Likevel er det mange som ikkje føler seg høyrde i saka.

Skulebruksplanen i Fitjar skulle eigentleg handsamast i kommunestyret 17. oktober i år. Etter mykje fram og tilake vart det til slutt vedteke ei utsetjing av saka. Handsaminga av er no lagt til kommunen sitt budsjettmøte som skal haldast 19. desember. I dette møtet skal kommunestyret vedta budsjett for 2019, økonomiplan for 2019 – 2022 og skulebruksplan for 2019 – 2023. I administrasjonen sitt framlegg til ny økonomiplan er nedlegging Øvrebygda skule og skuledrift for 1. Til 4. klasse ved Selevik skule innarbeidd. Det vil seie at dersom framlegget til ny økonomiplan vert vedteke har ein allereie avgjort at Øvrebygda skule skal leggast ned.

Måten skulesaka i Fitjar vert handsama på er problematisk på fleire måtar. For det første har ikkje Fitjar kommune ein oppdatert samfunnsdel av Kommuneplanen. Dette inneber i praksis at ein mangler heimel for å endre skulestrukturen i kommunen. Det at kommunen manglar ein oppdatert samfunnsdel inneber og at dei samfunnsmessige konsekvensane av å endre skulestrukturen ikkje er kartlagde på ein forsvarleg måte.

Vidare er det også svært urovekkande at kommunen no vel å handsame ei sak om endring av skulestrukturen i kommunen i eit budsjettmøte. Kommunen skal ta omsyn til kva som er det beste for borna i alle avgjerder som kan bety noko for barn. Dette står i barnekonvensjonen artikkel 3. Barnekonvensjonen er inkorporert i menneskerettslova og har status som norsk lov.

Så langt i denne saka har me til gode å få høyre eit einaste godt argument frå Fitjar kommune om kvifor flytting til Rimbareid skule skal vera bedre for borna i Øvrebygda enn det skuletilbodet dei har i dag. At nokon kan meine at det skal vere bra for borna i bygdene i Fitjar å bli skyssa med buss til og frå skulen i timevis kvar veke er vanskeleg å forstå. Lovverket er krystallklart på dette området – slike vurderingar skal ta utgangspunkt i kva som er til det beste for borna, ikkje i kva borna kan tåle av belastningar. Det at skulesaka no skal avgjerast i eit budsjettmøte etterlater ikkje mykje rom for tvil – i skulesaka i Fitjar er det økonomien som vert vektlagd, og ikkje kva som er det beste for ungane.

Eit anna moment i saka som me meiner ikkje er tillagt nok vekt er tilhøva rundt skuleskyss frå Øvrebygda til Rimbareid. For det første er det eit minimum av haldeplassar langs den aktuelle strekninga som tilfredsstiller Statens vegvesen sine krav til utforming. Vidare er det mange stoppestader som ikkje har haldeplass i det heile. Dette vil medføre at elevane som skal fraktast med skuleskyssen vert prisgitt bussjåføren sin lokalkjennskap for å kunne stige av og på bussen på ein trygg måte og på rett stad. Dette er svært urovekkande, med tanke på at me samstundes opplever at fleire og fleire ruter vert køyrde av sjåførar utan nevneverdig grad av kjennskap til nærmiljøet, og at ein i tillegg ser tendensar til auka grad av utskifting av sjåførar. I kombinasjon med tidspress og krav om effektivitet vil dette føre til reell fare for at elevane ikkje blir plukka opp og sluppe av på trygge og hensiktsmessige stoppestader.

Mangel på stoppestader er heller ikkje det einaste problemet  med skyssing av elevar frå Øvrebygda til Rimbareid. Dei yngste elevane som skal skyssast vil vere 5 år gamle. Kvaliteten på skuleskyssen er til sjuande og sist kommunen sitt ansvar. Dersom ein elev kjenner seg utrygg på skulebussen vil kommunen plikte å sette inn tiltak etter opplæringslova § 9a. om ein elev kjenner seg utrygg på skulebussen vil kommunen plikte å sette inn tiltak etter opplæringslova § 9a. te elevane som sDet  deettDet vil ikkje vera tilstrekkeleg å forsøke å skyve dette ansvaret over på transportøren ved å hevde at bussjåføren er ansvarleg for elevane under bussturen. Dette medfører at kommunen må belage seg på at det kan bli naudsynt å sette inn ekstra ressursar og tiltak for å ivareta elevane på bussreisa til og frå skulen. Kommunen er ansvarleg for å sikre elevane sitt fysiske og psykososiale miljø også under bussreisa til og frå skulen. Ein kan ikkje vente at ein einskild bussjåfør skal vere ansvarleg for å køyre bussen på uoversiktlege og dårleg opplyste vegar både sommar og vinter, og samstundes forhindre mobbing i bussen og passe på at alle elevane stig på og av på rett stoppestad.

Vi vil også peike på at om foreldra skal køyre borna sine til og frå skulen sjølv, noko dei for øvrig vil bli nøydde til uansett dersom borna skal nytte SFO, vil dette medføre negative konsekvenser på fleire plan. Det vil bli auka trafikk på vegstrekningar som i realiteten er underdimensjonerte og dårlig utrusta for behovet slik det er i dag. Ein vil oppleve negative konsekvenser for miljøet som resultat av auka biltrafikk og i ytterste konsekvens samfunnsøkonomisk tap som følge av at foreldre kan bli tvungne til å gå ned i stillingsprosent for å få kvardagen til å gå opp. Det vil ikkje bli enkelt for dei som har arbeidsstad på Leirvik å køyre borna sine til Rimbareid på SFO, for så å køyre til Leirvik og arbeide ein full arbeidsdag, og samstundes rekke å hente ungane før SFO stenger.

Å legge ned ein skule med nesten 60 elevar viser ein voldsom pessimisme for framtida til Fitjar kommune. Signaleffekta dette vil sende ut er etter vårt syn sterkt undervurdert. Fitjar har på mange måtar vore i hardt vær den siste tida, og fått mykje negativt fokus i media på grunn av mellom anna dårlig økonomi. Dersom Øvrebygda skule no blir lagt ned kan dette føre til at Fitjar kommune vert oppfatta som eit synkande skip, der tilboda til innbyggjarane forsvinn eit etter eit. Dette vil påverke attraktiviteten til Fitjar svært negativt. Dersom Fitjar ikkje vert oppfatta som ein attraktiv stad å busette seg vil vekst
og utvikling i kommunen stagnere. For kvar skal Fitjar kommune vekse, om ikkje i utkantane? Det er ikkje lenger plass til veldig mange fleire byggefelt i Fitjar sentrum. Når felta i Fitjar sentrum er fylt opp, kva skal ein då gjera dersom ein ønskjer vekst og utvikling i kommunen? I Øvrebygda og Dåfjorden er det god plass til nye hus og fleire innbyggjarar. Bustadprisane i desse områda ligg også på eit nivå som kan gjere dei til svært aktuelle alternativ for førstegongsetablerande den dagen lånerenta stig. Her ligg det gode moglegheiter for vekst og utvikling som Fitjar vil gå glipp av dersom Øvrebygda blir lagt ned.

Investeringane som er gjort i Øvrebygda den siste tida, i form av nyetablert anlegg for vatn og avløp og nytt veianlegg ved skulen og mot Lio/Koløy, skaper moglegheiter for utviding av byggeareal, som ikkje kjem inn under avgrensningane som gjeld for utsleppsløyver per år i Storavatnet. Her ligg gode moglegheiter for tilflytting i både nye og gamle bustader i Øvrebygda, men også desse moglegheitene vil ein gå glipp av om Øvrebygda skule forsvinn. Dersom skulen blir lagt ned vil all vekst i Øvrebygda stagnere, og ein vil miste høvet til å realisere gevinstane av investeringane som er gjort.

Eit anna moment me meiner ikkje er godt nok opplyst i denne saka er framtida til gymsalen ved Øvrebygda skule dersom skulen blir lagt ned. Me forstår det slik at kommunen ønskjer å drive gymsalen vidare som fleirbrukshall med hjelp frå frivillige lag og organisasjonar i nærmiljøet. Me stiller oss undrande til at kommunen kjem med eit slikt utspel når det tilsynelatande ikkje er nokon frivillige organisasjonar i bygda som har takka ja til å ta på seg dette ansvaret. Alternativet er at ved gymsalen i Øvrebygda må rivast i tillegg til skulebygget.

Dette vil medføre kostnader til riving av enda eit bygg, samt utløyse plikt til å tilbakebetale tippemidlar som tidlegare er tildelt gymsalen.Ein kan spørje seg om planane om fleirbrukshall er eit forsøk på å komme unna med eit budsjettframlegg der tilbakebetaling av tippemidlar tildelt gymsalen i Øvrebygda ikkje er inkludert.

Argumenta over er etter vårt syn viktige moment, som bør vurderast særskilt før spørsmålet om nedlegging av Øvrebygda skule vert avgjort. Dette er, som me har nevnt tidlegare, ei sak der utfallet kan medføre store inngrep i liva til dei innbyggjarane som vert råka. Vi ønskjer difor å vere sikre på at alle viktige moment er tekne opp til vurdering, og at alle alternative løysingar er vurderte før saka vert avgjort. Slik stoda er no opplever me at det er mange lause trådar og ubesvarte spørsmål i denne saka.

Kva vil det koste Fitjar kommune å legge ned Øvrebygda skule? Kva vil det koste Fitjar-samfunnet om all vekst og utvikling i Øvrebygda stagnerer? Kor store gevinstar av kommunale investeringar i Øvrebygda vil me miste høvet til å realisere dersom skulen blir lagt ned?Fitjar kommune står no ovanfor eit verdivalg for framtida. Vedtaket som blir fatta 19. desember vil for mange av innbyggjarane i Fitjar ikkje berre handle om framtida til Øvrebygda og Selevik skule. For mange av oss vil dette vedtaket handle om kva slags kommune Fitjar skal vere i framtida, og om korleis me vil at framtida til Fitjar skal sjå ut. Skal me stå samla for å prøve å bygge opp Fitjar kommune, eller har me no kome dit at me skal iverksette prosessen med å bygge han ned? Skal Fitjar fortsette å vere ein samlande kommune der innbyggjarane står saman?

Eit vedtak om å legge ned Øvrebygda skule vil etterlate djupe sår for mange. Ein kan ikkje forvente det samme engasjementet og stoltheten over å vera Fitjarbu frå Øvrebygdingane framover dersom det blir vedteke å legge ned skulen vår. Me er mange som meiner at eit vedtak om nedlegging av Øvrebygda vil vere ei fallitterklæring for heile Fitjar.