Geitrams er populær blant både humler, bier og veps. Foto: Kjetil Rydland.

Humlene er nødvendige for matproduksjonen vår, fordi dei bestøvar ein stor del av blomane i naturen, og me kan takka dei for matvarer som frukt og bær.

Heile 30 prosent av maten me et, er direkte avhengig av bestøving frå insekt som humler, bier og veps. Det kan derfor vera på sin plass å slå eit slag for humla, som slit med å overleva, både her til lands og i verda elles.

Humler er bier, som igjen høyrer inn under ein veldig stor insektorden som blir kalla «Hymenoptera». På norsk kallar vi denne ordenen «veps» eller «årevengjer». Det er kjent over 250 artar av humler i verda, og heile 35 av dei er påviste i Noreg.

Humler er godt tilpassa eit barskt klima, og i Noreg finst det humler over heile landet, frå kyst til fjell. Enkelte artar er mest knytte til skogstrakter, andre primært til fjellheimen, medan andre føretrekkjer kulturlandskapet. Sjølv om dei er barske skapningar, treng dei vår omsorg, og fleire av artane er truga. Fem av dei er raudlista.

Humla kosar seg med ein blåknapp på Sæterbøfjellet. Foto: Kjetil Rydland.

Humlene er truga av menneskeleg verksemd

Hovudårsaka til at mange humlearter slit med å klara seg, er menneskeleg aktivitet. Bruk av sprøytemiddel, intensivt landbruk og landskap som gror igjen, er dei viktigaste årsakene. Areal som ikkje er lønsame, blir tekne ut av bruk, og enger og teigar gror til. Dette fører til at bier og humler ikkje finn mat.

For at ei humledronning skal lukkast med å byggja opp eit samfunn og få fram nye dronningar, må det vera rikeleg tilgang på dei rette blomane den nærmaste kilometeren. Hovudnæringa til humlene er nektar, og dei samler inn pollen som mat til avkommet.

Start i eigen hage

Me kan alle gjera litt for at humlene skal klara seg litt betre. Då må me læra meir om korleis me bør forvalta naturen rundt oss. Det første du kan gjera, er å lære deg kva svartelista artar du skal unngå og helst bidra til å ta bort. Pollen frå lupin kan for eksempel vera skadeleg for humler. 

På nettstaden Blomstermeny finn du ei heil liste over planter som er gunstige for pollinerande insekt. Naturvernforbundet gir fleire gode råd: * Ikkje sprøyt gift i hagen! * Inviter dei ville plantene inn i hagen! * Lag ein humlekasse! * Lag eit insektshotell! * La humlene vera i fred!

I brosjyren Våre sårbare humler frå Fylkesmannen i Oslo og Akershus (2018) er det mykje god informasjon om ulike humletypar, levekåra deira, og kva me kan gjera for å hjelpa dei. 

Bøndene kan hjelpa humla

På nettavisa til Nationen kan me lesa artikkelen Dette kan bønder gjøre for å hjelpe humla. Her blir det vist til ein studie ved Norsk institutt for naturforsking (NINA), som slår fast at der det er det er lite blomar, er det lite humler. Humlene trivst i kantsonene mot store landskapstypar som dyrka mark, beite og skog. Her finn humlene bustad og næring, men det er avhengig av at kantsonene blir skjøtta riktig.

Diverre øydelegg sprøytemiddel for humlene i kantsonene. Kva slag planter som veks her, er avgjerande. Det kan vera gunstig å så i med frøblandingar som inneheld humlevennlege blomar som raudkløver, blåklokke, smørbukk og marianøkleblom. Eit anna godt råd kan vera å ikkje slå alle areala med blomar samtidig, slik at humlene ikke plutseleg blir heilt matlause.

La humla suse!

Dette er ein idealistisk organisasjon som blei skipa 2013, og jobbar med kunnskapsformidling om humler og tilstanden deira. Blant anna gir dei råd om humlevennlege plantar, korleis me kan byggja humlekassar, og held kurs for skule og barnehage.

Blant større prosjekt er samarbeid med bondeorganisasjonane for å få bøndene til å dyrka meir raudkløver, som er svært humlevennleg.

Du kan lesa meir om organisasjonen på heimesida La Humla Suse.

Det er vanskeleg å leggja inn eit godt ord for vepsen, sjølv om han fortener det. Fin er han i alle fall. Foto: Kjetil Rydland.