Eit dusin bønder og andre potetinteresserte var samla på Fitjar i går for å læra om potetsjukdommar.

Onsdagens kurs var vidareføring av potetkurset som starta 31. mai i år. Den gongen var det gjødsling og ugraskamp som stod på dagsordenen. Kurset er ein del av eit prosjekt som bønder i Fitjar har sett i gang med støtte frå Fylkesmannen i Hordaland:  «Poteter frå Fitjar». Målet med kurset er å få til ei felles satsing på poteter i ei bygd med solide potettradisjonar. Vert for kurset er Kari B. Rydland ved Stord Fitjar landbruks- og miljøkontor, som hadde fått med to representantar frå Norsk Landbruksrådgiving Hordaland.

Til å undervisa om potetsjukdommar hadde dei fått tak i Borghild Glorvigen, som er fagkoordinator i potetdyrking i Norsk Landbruksrådgiving Solør-Odal. Ho har flatbygdene ved Kongsvinger som sitt ansvarsområde, så ho er nok van med litt større forhold, større potetmengder og høgare omsetning enn fitjarbøndene. Men sjukdommane er mykje dei same, og førebygging like eins. Ho viste til Potetforum sin fagartikkel som viser kva faktorar som gir størst økonomisk tap, og gjekk vidare inn på enkelte vanlege sjukdommar. Viktigast for å få god kvalitet er å bruka sertifiserte settepoteter. Då oppnår ein vanlegvis jamnare spiring, friskare potetplanter, høgare kvalitet og høgare avling, og ikkje minst: Betre økonomi! 

Tørrote er den sjukdommen som har gitt størst tap for potetbøndene opp gjennom åra. Det er den det har blitt brukt mest pengar på å bekjempa, og arbeidet har gitt resultat. Borghild Glorvigen fortel at dei ulike potetsortane har ulikt resistensnivå mot sjukdommen. Dei tidlege sortane, som Folva, Mandel og Asterix, har lågare resistensnivå – er meir utsette for sjukdommen – enn dei seinare sortane. Det gjeld å følgja med på åkeren, og fjerna dei første plantene som er smitta av tørråte. Første sprøyting bør skje før hypping, og elles gjeld å vera i forkant med sprøytinga. Om det blir f.eks. kvar 10. eller 14. dag kjem an på vêret og kor mykje lauvet veks. Det er viktig å følgja med på vêrvarslinga, lokale råd og varsel frå Bioforsk: Her er kart over heile Noreg som viser kor stor faren er for at potetene skal bli utsette for sjukdomsåtak. 

Potetvirus gir også stor avlingsreduksjon. Det blir spreidd gjennom leidningssystemet til plantene, og bladlusa tar med seg smitte frå plante til plante. Lauvet til virusinfiserte potetplanter er lett å kjenna igjen, og er viktig å fjerna straks, for elles kan bladlusa sørgja for ei formidabel spreiing til resten av åkeren. Tiltak mot virus kan vera lysgroing, tidleg setting og avstand mellom potetparti, slik at bladlusa ikkje klarer å spreia smitten frå felt til felt.

Svartskurv kjem av soppen Rhizoctonia solani og gir kvalitetsfeil som bl.a. misform eller «vekstsprekker». For å unngå skurv bør potetene settast i lagleg jord, over 8 grader, og så bør ein unngå sein hausting. Men slike ting er jo ikkje alltid så lett å styra; vêret er jo ikkje alltid på lag med potetbonden…

Stengelrote kjem av bakterieangrep, og gir både tørrote og blautrote. – Dette kan gi svært stort avlingstap. fortel Borghild Glorvigen, opptil 40 %. For å unngå stengelråte bør ein ikkje setta poteter i kald jord, vera nøye med reingjering av lager, kassar og utstyr. 

Ute i potetåkeren like i nærleiken fekk kursdeltakarane sjå døme både på potetvirus, svartskurv og stengelrote. No har ikkje vêret vore det beste etter at potetene blei sette i byrjinga av mai. Rundt 17. mai blei det kaldt igjen etter ein godvêrsperiode, og det har kome mykje regn utover sommaren. Borghild Glorvigen meiner likevel at dei sertifiserte såpotetene som bonden har brukt i år, ikkje har vore gode nok. Men teikn til tørrote var ikkje å sjå nokon stad. Det tyder på at bonden har vore dyktig og heldig med sprøytinga, til rett tid mellom regnbyene. 

Fleire råd om potetdyrking finn me på nettsidene til Fagforum Potet: