Utsikt utover Botnavatnet ein fin, kald vinterkveld. Foto: Kjetil Rydland.

– Klemt inne mellom fjellryggene Kidno og Kløskarfjedlet ligg Botn med Botnavatnet. Kidno reiser seg 571 moh. på nordsida, og Kløvskarfjedlet til 555 moh. på sørsida.

Slik innleier Karl Gloppen ein lang og spanande artikkel om Botn og fjellområda ikring. Eg fekk manuset for rundt tolv år sidan. Det har diverre blitt liggjande i skrivebordskuffa altfor lenge, men her kjem første bolken, og neste bolk kjem i om nokre dagar:

Vatnet ligg 323 moh. og er difor i øvre kant av skoggrensa. Hovudtilsiget til Botnavatnet kjem frå aust – ja, heilt frå vasskiljet ved toppen av Grønafjedlet. Ein liten bekk samlar tilsig og renn vestover til Djupetjødno. Derfrå renn bekken roleg mot nordvest og munnar ut i det store Mosavatnet. Utlaupsosen i Mosavatnet er litt spesiell: Like bord for osen er det ein grunn kulp. Dette er klekkebassenget for auren i Mosavatnet. Der aular det av småfisk!

Bekken frå Mosavatnet som no er blitt monaleg større i vassføring, får og eit tilsig frå Småtjødnane. Så krokar den seg – i delvis ulendt terreng – ned til Botnavatnet, der den lagar ei øyr ved utlaupsosen.

Elvedeltaet nede ved vatnet er ein gong i istida forma av ein liten endebre. Landskapet inst i Botn har geologisk karakter lik ein U-dal, som mot aust vert avslutta i ein botn. Med ei moreneslette hallande ned mot vatnet. Ein ”etasje” høgare mot aust finn me ein ”hengjedal” med namnet Litlebotn.

I Børtveitdalen på Stord har me eit større døme på ein U-dal som og er danna av innlandsisen. Når me går på fjellstien oppover frå Børtveit og nærmar oss skoggrensa, ser me tydeleg dei U-forma fjellsidene under Kalderassen på nordsida, og Midtfjellet på sørsida, og denne store botnadalen smalnar av i Strupen, der det på det trongaste berre er plass til elva og stien. Ovanfor breier terrenget seg ut i Store Tjødnadalen, med den steinmura stemma, og fleire mindre tjørner i det flatare terrenget.

Går me no attende frå Tjødnadalen og nord på Kløvskarfjedlet, kjem me fram på bruna, der ein ravine av jord, stein og grus, fell bratt nedover mot den store steinen inst i Botn. Der ser me tydelegast at både Botn og Botnavatnet også er danna av ein isbre. Dersom det er sol, og stilt på vatnet, kan me tydeleg sjå ein undersjøisk morenerygg som strekkje seg utover i denne grunne delen av vatnet. Undervassmorenen kverv brått bort i djupet.

Det hende eit par gonger – når Rimbareid ungdomsskule hadde klasseturar til Mehammarsåta – at me la heimturen over Botn. Sidan nedgangen i lia ovafor Indre Botn var eit villniss av brake som heilt skylte den gamle smalestien, fann eg ut at det var ei mykje lettare rute å gå litt oppover fjellsida til den bratte skredlia ned frå Kløvskarfjedlet.

- Annonse -

Men elevane fekk beskjed om å gå varsamt ned her. Dei måtte ikkje med vilje sparka laus større steinar, som straks ville rulla nedover i aukande fart. Dei skulle heller gå i ”gåsegang” på skrå i bratta, slik at dei då kunne gå klar av eventuelle steinsprang. Eg og ein annan lærar gjekk først. Like under den tronge kløfta øvst oppe såg eg ein verkeleg stor stein som låg ganske utrygt. Me samla oss på han og sparka han laus. Steinen rulla og hoppa med aukande fart – lik ein skihoppar i ovarennet! På ein blunk var han komen mest ned til morenesletta, der den store steinen ligg. Der gjorde han eit byks, trefte ein knaus of sprakk i to. Litt blå steinrøyk låg att etter han. Elevane vart både redde og imponerte, men alle kom velberga ned denne snarvegen. Dette ”eksperimentet” støttar min teori; at kjempesteinen i Botn er ei erosjonsblokk som er komen ned frå egga høgt der oppe, altså ikkje ei flyttblokk.

Under steinen er det ein heller, der ein kan sitja trygt under ei regnbye. Her kan og Stord Fitjar Turlag si meldingsbok liggja tørt.

Midt på er Botnavatnet mest delt i to av eit lågt nes, slik at vatnet har to basseng. Dette er og ein typisk islaga formasjon, ein såkalla terskel etter ein brefront. På kartet liknar faktisk Botnavatnet faret etter ein diger kjempefot. I Øvrebygda går det enno ei segn om opphavet til både Botnavatnet og Botn:

 

”Villfanten på Kløsskarheio”

”Mjødle Kløsskarfjedle og Kidno va da i frå førsten av ei vie hei. Botnavatnet fanst ikkje. Men i den stora uro på Kløsskarheio budde da i urgamle daga ein svære rise som heitte ”Villfanten”. Han var veldig sterk og veldig sinna.

 Ein gong vart Villfanten fykande sinna. Årsaka va at han hadde fridd te ei trollkjerring nord på Hufteren, og hu sa nei! Då trampa han so hardt i fjedlet at da vart ein store dal – helde ein botn – i mjødlo Kløsskarfjedlet og Kidno. Neri dinne botnen vart da eit vatn, og da e’ Botnavatnet. Vatnet visa endo fotefaret itte ”Villfanten”!

Botnavatnet sett frå Litlasåto 676 moh. – inntil nyleg rekna for den høgaste toppen i Fitjar kommune. Foto: FP-arkiv/KR.