Professor Frode Iversen i munter passiar med ein av våre eigne historikarar, tidlegare rektor Alf Gjøsæter. Foto: Kjetil Rydland.

Professor Frode Iversen kom flyboren frå Oslo for å fortelja om Fitjar i ei fjern fortid, medan Fitjar sogelag gledde dei 150 modne tilhøyrarane med dikt, musikk og eit flunkande nytt Fitjarminne 2016. 

Den flyborne professoren som kom frå Oslo, var ikkje den einaste som sette det historieinteresserte publikummet i den rette stemninga i går. Kulturkontoret i Fitjar kommune og Fitjar sogelag hadde eit rikt og variert program å by dei godt og vel 100 modne tilhøyrarane. 


Dikt og musikk

Marit Digernes er vår lokale poet. Til innleiing på gårsdagens sogekveld las ho to av sine eigne dikt, til akkompagnement av Bård Inge Bø på gitar. Dikta handla om Endre Langøy, fødd i Gloppo i 1764 og seinare busett på Longøyo. Som bakgrunn fortalde Bård Inge Bø litt frå artikkelen sin i Fitjarminne 2016, der han har skrive om det strevsame livet til Endre og familein hans i Longøyo.


Marit Digernes les eigne dikt til akkompagnement av Bård Inge Bø på gitar. Foto: Kjetil Rydland.

 

Kongemakt i yngre jernalder

Gårsdagens foredragshaldar, Frode Iversen, er frå Stavanger og tok doktorgraden i arkeologi ved Universitetet i Bergen i 2005. Han blei professor i 2013 og arbeider no ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo. 

Iversen minte om at Vestlandet var utgangspunkt for samlinga av Noreg. Harald Hårfagre var den første som braut dei danske kongane sitt overherredømme på Austlandet. 

Me har «alltid» lært at Nioreg tyder vegen mot nord. Men dette er truleg ikkje rett, fotalde Frode Iversen. Ifølgje språkvitaren Klaus Johan Myrvoll kan nor òg tyda trong, og dermed blir Noreg «det tronge sundet», eller «den tronge leia». Og midt i denne leia ligg Fitjar. 

For 1000 år sidan var kongane reisekongar som reiste rundt i riket sitt. Slike «Itinerant kingsship» fann ein mange stader i verda, t.d. i Afrika og i Indonesia. Kongane pendla mellom kjernemaktsområda sine for å halda saman rika sine.  Over heile Nord-Europa var kongemakta i yngre jernalder basert på eit nettverk av kongsgardar. Karolingerane – eller tyskarane – reiste langs dei store elvane, medan dei norske kongane reiste på sjøen.

 


Eidsvollsmannen Wilhelm Friman Koren Cristie (1778-1849) var på Fitjar på 1820-talet, og her er det første kartet av arkeologiske funn på Fitjar. 

 

Fitjar si rolle

Fitjar blei selt av kongen i 1664/65 og kom over i privat eige, og tente som adeleg setegard for Bordewich-familien frå rundt 167. Den herostratisk kjende Aslak Fitjaskalle var truleg sysselmann for heile Sunnhordland, fortalte Frode Iversen. I 1371 var det Kolbein som var sysselmann på Fitjar. Ein slik sysselmannsgard var ein måte å lønna tenestemannen til kongen, t.d. Nield Gjordson Fitjar i 1529. 

Då staten selde kongsgarden, blei jaktrettane haldne utanom. Som kjent er Kongsskogen eit kjent område i Fitjarfjellet. Her hadde nok kongen jaktrett lenge etter at resten av kongsgarden var seld til private. 

Professoren fekk velfortent Fitjar-såpe av ordførar Wenche Tislevoll. Til liks med oss andre sette ho stor pris på å få vita meir om historia vår. 

 

Sal av sogeskriftet Fitjarminne 2016

Magnar Kloster nytta høvet til å leggja inn eit godt ord for årets Fitjarminne, som han har vore teknisk redaktør for. Det har etter kvar tblitt tratisjon at Fitjar sogelag gir ut dette historieheftet, og årets utgåve står ikkje noko til atters for dei me har sett før. Blant bidragsytarane finn me, i tillegg til redaktøren, Bård Inge Bø, Lars Rimbereid, Harald Johan Sandvik, Karvel Strømme, Svein Ove Tislevoll, Sara Vatne (f. Henriksen) og Jakob Vik. I tillegg har dei fått tak i ei artikkel som stod i vekebladet «Allers» i 1977 om Nils Hovland. Han var einaste overlevande etter skipskatastrofen til M/S «Argo» i Adriahavet, og berga livet etter å han sumt i 16 timar.

Me som er medlemmer i Fitjar sogelag, fekk heftet utlevert saman med billetten.  Ein god del andre nytta høvet til å kjøpa Fitjarminne 2016 i går kveld. Til dei som ikkje har fått tak i det enno, seier me løp og kjøp!

 


Magnar Kloster med Fitjarminne 2016. Foto: Kjetil Rydland.

–