Her har ein buss køyrt i grøfta på Rydland, og det er mykje styr med å få han opp att på vegen. Vakne lesarar vil kjenna igjen blant andre Rasmus Liarbø og Einar Rydland. Foto: Nils N. Rydland. 

Eit dramatisk juleminne

I 1954 var det òg ruskavêr oppunder jul, men i staden for regn var det store mengder snø, og Karl Gloppen hadde vanskar med å koma seg heim. 

Denne artikkelen står i boka «Mellom bakkar og berg» av Karl Gloppen. Me takkar etterkomarane for at me har fått lov å bruka den flotte teksten på Fitjarposten i dag:  

Det er ein dag i juleveka 1954. Eg er på veg heim til ei vonleg vinterstill og fredeleg julehelg. Men eg er ikkje lenger sikker på at dette juleynsket vil gå i oppfylling, for då eg starta heimturen med buss frå Vikedal, merka eg at det var aukande vind, og fokksnø bles over vegen. Sjåføren seier at det var dårlege vêrmeldingar: auking til full storm og tett snøfall. Vel, eg er godt vinterkledd med vindbukse og vindjakke utanpå varme underklede, og solide beksaumstøvlar. Ein velbrukt ryggsekk er einaste bagasje. Der har eg mellom anna alle julegåvene.

Bussen humpar seg framover ein dårleg brøyta veg, mot Ølen. I Ølen må eg venta ei stund på ferja, men endeleg ser eg henne koma i snøtjukka. Når ferja tek fatt på sjølve Bømlafjorden, merkar eg straks at dette kan verta ein retteleg uvêrsdag. Det er alt mykje sjøgang, og folk byrjar å bli sjøsjuke. Men me kjem oss no heilberga over fjorden, og går i land på Leirvik. Der vert det ny ventetid, men endeleg kjen sjåføren, litt forseinka. Han seier at han har vore i telefonkontakt med folk på Rydland. Dei seier at der nord er det knapt råd å skrimsla vegen gjennom snåråket, så det er lite forsvarleg å kjøra. «Men de får setja dåke inn, så får me sjå kor langt me kjem», seier han. Og nordover ber det. 

Det er nybrøyta veg frå Leirvik til Sagvåg, men frå Dyvikjo vert det vanskelegare å ta seg fram, sjølv om bussen har kjettingar. Over Morkjo er det skog som tar av for dei verste vindflagene, så dette går nok bra, tenkjer eg. Men ikkje før me skimtar husa på Rydland, slår stormkasta mot oss. Vindaugsviskarane på bussen sveivar fortvila, men alt omkring oss er eit kvitgrått kok av snø. Det går veldig seint framover, men no er me snart komne til vegkrysset mot Koløyholmen – og dermed fram til «sivilisasjonen», tenkjer eg. 

No er snøfokket tett som ein vegg. Sjåføren ser ikkje vegen, og i grøfta ber det! Det vert litt uro og utrop frå passasjerane. Sjåføren seier: «Ja, som de ser, her kjem me ikkje lenger. De får berre gå ut og ta med bagasjen dåkas. De fidne vel fram te folk so har telefon – so de kan ringja heim?» Me kavar oss ut frå den halv-velta bussen, og kjem oss opp på vegen. Brøytebilen står i ro litt lenger framme. Eg veit ikkje kva eg skal gjera. Det vert hardt å gå til fots heim på dette føret!

 


Det var ofte mykje snø på 1950-talet; her er Nils N. Rydland sin drosje på veg nordover mot Årbø. Foto: Privat. 

 

Då slår det meg ein tanke: På Årbø, der eg har litt slekt, kan eg kanskje få hjelp på ein eller annan måte? Eg vabbar i veg nordover, og brøytebilen og bussen kverv i snø-råket. Eg bankar på døra, og Guro, kona til Jens Årbø, kjem i døra. Enda om Årbø-folket kjenner meg, så må eg likevel presentera meg, for eg ser ut som ein julanisse. «Du må berre komma inn, for ditta e’ kje ver te å stå ute», seier Guro. Eg stampar snøen av meg og går inn. No set ho mat på bordet, og enda til litt julakansk. Det lir alt utpå ettermiddagen og vinterdagen er stutt. No er fleire av husfolka komne inn. «Du må øvenatta her», seier Guro, bestemt.

Då livnar eg til, dette vert altfor forsmedeleg for ein vaksen ungdom! «Konde eg få låna eit par ski, so ska’ eg alltids koma meg heim», seier eg. Kristen går straks ut i garasjen og kjem inn med eit gammalt skipar. Eg prøver om bindingane passar, men dei er for tronge. «Datt ask me ordna», seier Kristen. Han finn eit skrujern, og snart er bindingane tilpassa. Stavane er litt for korte, men dei har store «kringler», så dei er brukande. 

Så seier eg takk for hjelpa, og kastar meg ut i snøkavet. Eg går i diagonalgang for det meste, men der det er flater eller litt unnabakke brukar eg dobbeltak. Eg er godt kledd, og vindkleda fungerer bra. Og når vinden står på, rett frå sør, så går skituren strykande. Ja, på nokre flate strekningar står eg berre rett opp ned på skia og let meg blåsa nordover! I Vik er det relativt stille, med halvmeter djup snø på vegen. Men lenger nord, over Rimbareid-leitet, får stormen full kraft og føyser snøen opp i store fonner. Her sigler eg på skia med vinden i ryggen som ein annan Fridtjof Nansen. Men brått svartnar det i noko framfor meg i vegbanen, som eg ikkje greier styra unna: Det er ei nedsnødd folkevogn! Eg kastar meg til side, men skraper over taket med den eine skia. Så er eg nede ved Fitjarsjøen der det er merkbart stillare. Men på vegen austover – ved brua over Fitjarelva – får eg føla stormen for alvor: Her har vinden blese vekk alt som heiter snø, men sand og gruskorn frå vegbanen piskar i ansiktet. Og no kjem ei kjempeflage og kastar meg over ende. Eg må faktisk krypa og krabba nokre meter for å koma meg på fote. Men når eg er komen til Tednekleivo er eg berga, for no har eg vinden i ryggen att, heilt til Landa. 

Endeleg står eg i døra – uventa – og mor er heilt overgjeven at eg verkeleg greidde å koma heim. Dei hadde vore skikkeleg redde for meg. Så er det å opna ryggsekken og finna fram julepakkane – men kva er dette? Ryggsekken er rund, og hard som ein klump. Han er tettpakka av snøfokk! Alle lommer, end til ei som var lukka med glidelås – er det snø i. Og når eg skal sjå kva klokka mi er, kan eg ikkje skrimsla visarane. Glaset inne i armbandsuret er heilt dekka av kondens!

Dette var for meg ein dramatisk opptakt til juleferien, men også dette året «ble det jul likevel». 

 
 
Karl, Annemor, Andreas, Signe, Bjarne og Hanna i stova på Solbakken julafta. Foto: Privat.