Store overskrifter i norske aviser etter bergingsdåden 20. januar 1937. Faksimile frå Aftenposten og Adresseavisen. 

80 år sidan hundreårets bergingsdåd

I går, 20. januar, var det 80 år sidan den største bergingsdåden i det førre hundreåret, og i sentrum for dei dramatiske hendingane var den unge fitjarbuen Ingolf Sandvik.

Seinare reiste Ingolf Sandvik i årevis som båtsmann, og mange av oss kjende både han og familien hans, som budde i Fitjar sentrum. Men ikkje alle kjenner den dramatiske historia der han gjorde seg fortent til dei høgthengande utmerkingane Gullmedalje for Edel Dåd og Lloyd´s livredningsmedalje.

 


På omslaget til boka Full storm! av Trygve Nordanger finn me eit måleri av den britiske marinemålaren Frank Mason. Ifølgje kaptein Dreyer på «Venus» viser det nøyaktig posisjonen til dei to skipa i forhold til kvarandre under bergingsaksjonen. 

 

Bergingsaksjon i orkan og haglbyer

I slutten av januar 1937 mangla han eit par veker på 21 år, og var jungmann om bord på passasjerbåten «Venus» som gjekk i rute mellom Bergen og Newcastle. Dei hadde lagt ut frå Bergen måndag 18. januar på ein ordinær tur med passasjerar og post med kurs for Newcastle.

 


Ingolf Sandvik nummer tre frå venstre, saman med dei andre åtte som var om bord på livbåten: Rolf Andreassen, Bjarne Ellefsen, Simon Kausland, Bjarne Ylvisåker, Vidkun Ellingsen, Johan Martin Hansen, Isak Jørgensen Knarrevik og Ragnar Lien. 

 

Samstundes var damparen «Trym» av Trondheim på veg frå Kirkenes til Middlesborough med kis. Dei hadde kvittert los ved Kopervik seint fredag kveld, 15. januar, før vêrmeldinga om orkan hadde gått ut. Måndag 18. januar fekk dei problem i uvêret, og begynte å ta inn vatn. Om kvelden sende dei ut nødsignal frå ein posisjon 50-60 sjømil vest av Utsira.

Då «Venus» fekk tak i nødsignalet frå Utsira radio, la dei om om kursen og sette full fart, rundt 20 mil, mot havaristen. På den tida blei «Venus» rekna som det raskaste passasjerskipet i verda. Dei nådde fram til «Trym» i to-tida natt til tysdag, og la seg stand by og venta på dagslys og betre vêr. 

Utover dagen blei vêret endå verre, og skipa kom frå kvarandre. Då «Venus» nådde tilbake til havaristen, prøvde dei å setja ein livbåt på sjøen, men den blei knust. Situasjonen for «Trym» såg ut til å bli meir og meir dramatisk, sjølv om «Venus» hadde dempa bølgjene litt med å sprøyta store mengder olje på havet.

Før det blei lyst onsdag morgon, bestemte kaptein Vilhelm Dreyer seg for å gjera eit nytt bergingsforsøk med livbåt. Til dette hadde han bruk for eit mannskap på åtte mann. Han ville berre ha frivillige, etter som jobben blei rekna for svært farleg. Tredjestyrmann Bjarne Ellefsen var den første som melde seg. Så sa andrestyrmann Rolf Andreassen seg villig. Båtsmann Simon Kausland, svigerfar til Grethe Kausland, var etter det som blei sagt om han, ikkje redd for nokon ting. Han trong ikkje omrømingstid, og melde seg straks.

Etter ei kort stund stod kaptein Dreyer med sju mann, men mangla ein. Blant dei yngste av mannskapet var jungmann Ingolf Sandvik frå Fitjar og dekksgut Isak Jørgensen Knarrevik. Me siterer frå boka «Full storm!» av Trygve Nordanger:

«De var kamerater og nære venner, de to. ”Går du, så går jeg!” sa de til hverandre. De stakk en hånd til værs for seg begge, og kapteinen registrerte at tallet var nådd.»

Då livbåten nærma seg havaristen, hoppa Perry Opsahl frå «Trym» i havet og sumde bort til livbåten med ei line. Dei greidde å få seks mann av mannskapet om bord i livbåten før situasjonen blei for farleg. Livbåten heldt på å bli sogen opp under baugen på havaristen. Dei måtte berre komma seg tilbake til «Venus» og bli heiste om bord. 

No heldt «Trym» på å gå ned, og det stod om livet for dei 13 som var att om bord. Kaptein Dreyer bestemte seg for å gå rett mot havaristen. Tredjestyrmann Ellefsen skaut ei redningSline over til «Trym», og dei klarte å dra mennene ein etter ein over i ein redningsstol. I løpet av to dramatiske timar, medan dei to skipa låg farleg nær kvarandre, mellom eitt hundre og tre hundre fot, blei alle dei siste 13 frå «Trym» berga.

Onsdag 20. januar kl. 1135 kunne Norsk Rikskringkasting melda i ei ekstrasendinga at «Venus» hadde berga alle dei 19 mennene på havaristen «Trym»!  

 

Mottekne som heltar i Newcastle

Etter bergingsaksjonen sette «Venus» kursen for Newcastle, og kom fram torsdag 21. januar. Her fekk dei ei storslegen mottaking; båtar på hamna og fabrikkane helsa med sirener. Tusenvis av menneske hadde møtt fram for å ta imot heltane frå Nordsjøen. Dei hadde vore førstesidestoff i verdspressa:  ”Their noble deed is beyond all praise” – utført dåd er så stor at lovord rekker ikke – skreiv en av de store Tyne-avisene. ”Give all credit to Norway for her gallant seamen.”

Norsk og engelsk radio intervjua både bergingsmennene og dei som var berga. Kaptein Dreyer uttalte at det var det verste vêret han hadde opplevd i Nordsjøen. Om kvelden torsdag 21. januar gav BBC intervju i direkte sending. Norsk Rikskringkasting heldt open linje til Newcastle. 

Jeg var virkelig redd,” sa Perry Osahl, 23-åringen frå Ålesund, som hadde sumt over frå «Trym» til livbåten med lina..  

 

 Verdspressa og 25-30 000 venta i Bergen

”Venus” var venta til Bergen søndag, men så gjekk skipet for å hjelpa ”Veni”, som var i havsnød. Derfor nådde dei ikkje inn til Bergen før måndag ettermiddag ved tretida.

Mellom 25 og 30 tusen menneske var samla då ”Venus” kom inn til Bergen. Det blir sagt etter kaptein Dreyer då han frå brua på ”Venus” såg ut over folkemengda: ”Jeg tror vi går ut igjen!”

 

Kommandør og medaljar for edel dåd i gull

Kaptein Vilhelm Dreyer ble utnemnd til kommandør av Den kongelige sanct Olavs Orden. Dei ni i livbåten blei ein for ein og ved namns nemning gitt medaljen for edel dåd i gull, og den same medaljen gjekk til Perry Opsahl fra ”Trym”.

I boka «Full storm!» skriv Trygve Nordanger og redningsbragda til «Venus» og tre andre vellukka bergingsaksjonar i det same uvêret i Nordsjøen denne dramatiske veka i 1937. Om dei modige mennene som var med, skriv han:

– De visste hva de gikk til, karene om bord i livbåtene fra ”Venus” og ”Leda”. Det var ikke med tanke på eget skinn at de meldte seg til jobben. 

– Hvis du treffer en kar som var med de dagene – den stormuken i januar for snart 37 år siden når dette skrives – så vit at den mannen kan du ta hatten av for! 

 


Diplomet som viser at Ingolf Sandvik blei tilstått Medaljen for Edel Dåd i gull, har hange på veggen på Fitjar i alle år. Han fekk òg Lloyd´s livredningsmedalje.