Dagleg leiar Odd Bondevik i munter passiar med tidlegare styreleiar Kristen Aarbø, som ser ut til å setja pris på fløytekaka. Foto: Kjetil Rydland.

Fitjar Meieri – ein sprek 80-åring!

Onsdag kveld feira Fitjar Meieri 80-årsdag i Losjehuset, på den same staden der det tradisjonsrike firmaet blei skipa 30. november 1936.

 

Med på bursdagsfeiringa var dagleg leiar Odd Bondevik, styreleiar Jan Rolf Bekkevold og resten av det noverande styret. I tillegg hadde dei invitert alle tidlegare styreleiarar som framleis lever. 

 


Dei gode historiene sat laust under samkoma i Losjehuset onsdag kveld. Foto: Kjetil Rydland.

 

Mykje erfaring samla

Eldst av desse er Sverre Torland, men han var diverre forhindra frå å møta. Erfaringa var likevel godt representert ved 85 år gamle Kristen Aarbø og den litt yngre Nils Vestbøstad. Saman med Lars Helge Landa, Rasmus Fitjar, Johannes Lars Tufteland, Olav Rimmereid og Ole Johan Waage representerte dei heile 28 års verksemd i Fitjar Meieri. Så det var ikkje til undrast over at dei gode historiene sat laust då bøndene åt slåttegraut og fløytekake til ære for seg sjølve og forgjengarane sine. 

 


Fløytekake høyrer med når bønder og meieristar feirar dag. Foto: Kjetil Rydland.

 

Anton Tangen sentral i Fitjar Meieri

Dagleg leiar Odd Bondevik har vore tilsett i Fitjar Meieri sidan 1984, og har såleis ei lang historie i firmaet. Han har i tillegg teke vare på mykje skriftleg materiale frå den eldre historia til Fitar Meieri, frå skipingsmøtet i 1936 og fram til i dag. Noko av dette la han fram under bursdagsfeiringa, og noko har han gjort tilgjengeleg for lokalavisa.

Med på skipingsmøtet denne novemberkvelden i 1936 var kjøpmann Anton Tangen, han var initiativtakar. Tangen blei vald til den første formannen i Fitjar Meieri, eit verv han hadde i 15 år! Med seg i det første styret fekk han Olaf Skram, Lars Fitjar, Sjur Aarskog og Martin Rimbereid. Det nye meieriet frå Fitjar fekk avtale om å levera fersk mjølk til Manger Meieri i Bergen.

Det er verd å merka seg at framståande bønder og lokalpolitikarar som Berje Aarbø og Lars Rydland glimra med sitt fråvær på dette skipingsmøtet i Losjehuset. Grunnen var at dei omtrent samtidig starta ei konkurrande verksemd som heitte Fitjar Fløytemeieri. Dei meinte at levering av fersk mjølk til Bergen ikkje var den beste ordninga, og ville heller levera saltfløyte. Men to meieri i Fitjar var for mykje, og etter få år gjorde Vestlandske Mjølkesentral vedtak som innebar nedlegging av «Fløytemeieriet». I 1947 overtok Fitjar Meieri eigedommen til «Fløytemeieriet», og i 1948 blei resten av fløyteleverandørane tekne opp som parteigarar i Fitjar Meieri.

I 1949 selde Anton Tangen kai og bygningar nord for hovudvegen til Fitjar Meieri, og i 1953 kunne det nye meieribygget vigslast. I 1956 stod butikken ferdig og førte alle vanlege meierivarer. Meieriet hadde einerrett på sal av mjølk. Men allereie 12 år etter gjekk det mot slutten for ordinær meieridrift på Fitjar. Bergensmeieriet gjorde vedtak om direkteleveranse til anlegget sitt på Minde frå 1. januar 1969.

 

Driv meieriet godt utan mjølk

Men Fitjar Meieri har no drive godt i snart 50 år utan mjølk. Dampskipsekspedisjonen for HSD overtok dei etter Anton Tangen 1.1.1957, og den hadde Fitjar Meieri til langt ut på 1990-talet, så lenge HSD hadde båtanløp på Fitjar. Og med pågangsmot og kreativitet orienterte Fitjar Meieri seg mot andre produkt. Meieriet har i alle år drive innkjøp av gjødsel og kraftfôr for bøndene i Fitjar. I 1986 blei det gjort avtale med Stord og Fitjar rekneskapslag om føring av landbruksrekneskap. Omtrent samtidig blei det inngått samarbeidsavtale med Stord-Fitjar avløysarlag. Ei mykje omtalt og omstridd verksemd var ølutsalet, som Fitjar Meieri dreiv frå desember 1992 til sommaren 2004, då daglegvarebutikkane begynte å selja øl over disk i Fitjar. Andre inntekter har vore utleige av kontorlokale; no er det veterinær Karen Elisabet Rydland og Engesund Fiskeoppdrett som leiger kontor på Meieriet.

Dei siste 20 åra har Fitjar Meieri drive ein allsidig og mangslungen aktivitet, og omset for millionar kvart år. Blant dei viktigaste inntektskjeldene er avtalen med Mattilsynet om å bekjempa pærebrann. Odd Bondevik fortel at han er den einaste tilsette i Fitjar Meieri, men det er likevel 123 personar som fekk lønn hos selskapet i jubileumsåret. Dette er bønder, tidlegare bønder og andre med tilknyting til næringa som får lønn for deltidsjobbar gjennom firmaet Landbrukstenester Sunnhordland, eit samvirkeselskap for Bømlo, Fitjar og Stord. I løpet av dei siste 20 åra har mange vore innom dette firmaet, og den neste som blir tilsett, blir nummer 812!

 

Bidrar til aktivitet i Fitjar

Økonomien i Fitjar Meieri er god, aktiviteten er høg, og kreativiteten er stor. I Fitjar Meieri er det stor glede over at dei får vera med på å bidra til aktivitet i bygda. Meieristyrar Bondevik minner om at matproduksjonen i Fitjar er større enn nokon gong, sjølv om talet på bønder er lågare enn før. Det er ingen tvil om at det er livskraftig 80-åring som rundar år, og som ser fram til ei større feiring til neste år, når det er 80 år sidan Fitjar Meieri starta drifta. 

 

 


Eit lite utklipp frå den første innvegingsprotokollen på Fitjar Meieri, den aller første mjølkelveransen fann stad 8. mars 1937. Leverandør nummer 1 er Knut Tveita. Foto: Kjetil Rydland.

 


Spannet og vekta som blei brukte til å vega inn mjølka frå starten i 1937, på spannet er det festa ei liste med namn og mjølkemengd den aller første dagen. Foto: Kjetil Rydland. 

 


Meieristyrar Bondevik i aksjon i ein hage på Stord. Foto: Tor Resser.