Sundag 21. Januar 2018


Øyane

 

Idyll i Fitjarøyane. Foto: Håkon C. Hartvedt
Idyll i Fitjarøyane. Foto: Håkon C. Hartvedt

 

Fitjarøyane er unike i landssamanheng og utgjer ein ressurs for kommunen. Området vart føreslått som nasjonalpark på grunn av sitt særeigne lyngheilandskap. Fitjar består av eit mylder av øyar og skjer med grunne sund og renner imellom. Tradisjonsrike skipsleier går gjennom området, med fleire handelsstader med tradisjon attende til 1648. Fitjarøyane er svært attraktive som båtutfartsområde.

 

Fitjarøyane, mellom Bømlo og Fitjar, er kanskje det område langs kysten som har størst tettleik av øyar og holmar. Området er prega av skjergard, med mykje strandlinje, lune viker, berg og lynghei som tiltrekker seg båtturistar. Øyane lengst ute mot havet er opne med lågtveksande lyng. Lenger inne er det øyer med mykje furu, og eindel planta sitkagran. Denne er i dag ein utfordring for det tradisjonelle opne landskapet.

Dei øyane som har vore busett har oppdyrka jord, som åker, eng og beite. Her er rikelig med kulturminne som steingardar, rydningsrøyser, planeringsmurer, murer etter hus, steinsette veger, steingardar, vardar og sjømerke.

Fitjarøyane vart i 1986  foreslått freda som naturvernområde pga kystlyngbeitane som i dag er rekna som ekstremt utrydningstrua naturmarkstype. Dei siste åra har interessa for skjøtsel av kulturlandskapet auka. På fleire av øyane som har det igjen kome beitedyr og det er satt i gang tiltak for restauring av inn og utmark. Sviing er tatt opp som skjøtsel av kystlyngbeitene på 11 øyer dei siste åra.

Friluftsrådet Vest har ansvar for friområde på 5 av øyane. Desse er på Smedholmen, Teløya, Tranøy, Straumøy og Eldøy. Her er det tilrettelagt med bryggje og båtfester.

Område egner seg særs godt for naturopplevingar med til dømes seglbåt eller kajakk.

 

 

Dei mest kjende øyane er:

 

Smedholmen (eller Kjeholmen som øya het tidlegare

Her held Smedholmen kyst og naturlivskule til. Her kan du lære tradisjonelt sjømannskap og vere med på korte eller lange seilas med seglkutteren Seladon. Det er ein liten kystgard med  gardshus og sjøhus. Innmark og lynghei vert skjøtta av sau som beiter gjennom heile året. Fint for telt og båtturistar på aust og sørsida av øya.

 

Fodno

er ein av dei eldste gardane i Fitjar. Det er gjort funn frå steinalder og her er fleire gravrøyser. Dei eldste skriftlige kjeldene frå ”Sudr fonn” er frå 1350. Her var lensmannsgard i 1832 og eigen skule heilt fram til 1966. Det er ein fin tur å følgje vegen frå sjøen, forbi steingardar,  jordflekker, gardstun,  skulehuset og opp til Ramsfjellet, på 146 moh. Her kan ein sjå vidt omkring. Kanskje få auge på Angus`ane, sauene eller hjorten som beiter her.

 

Teløy

Her er lagt til rette med båtfeste og bryggjer, og har som mange av Fitjarøyane fine, lune viker å ankre opp i. Pilapollen er ei av dei finaste båtplassane, den er kalt opp etter Jochum Piil som hadde handelsstad her frå 1660. Du kan framleis finne husmurane etter denne.

 

Ålforo

er den største av øyane. Den er ca 6000 daa stor. Her er 16 små kystgardar fordelt på 6 hovedgardar. Det einaste rekkjetunet i Fitjar ligger i Dalen. I Hatlevik var det både butikk, postkontor, skule og bedehus. Her vert det arrangert Hatlevik-basar kvar sumar, den fyrste laurdagen i juli. Dette er ein stor oppleving sett i stand som dugnad blant grunneigarane i Hatlevik.  Inntekta går til Den Indre Sjømannsmisjon.

 

Straumøy

Her budde det folk fram til 1970. I seinare tid er komne nye eigarar, og Friluftsrådet fekk samstundes disponere den sørlege delen til båtturistar. Her er alle husa som høyrer til på ein kystgard. Det er lagt mykje arbeid i istandsetting av bygningane, og fleire av dei har endra bruk frå driftsbygningar til fritidsbruk. Arealet vert nytta til villsaubeite, og det er laga planar for å fjerne sitkagran og restaurere landskapet.


Engesund

vart etablert som tingstad og gjestgiveri på 1600 talet. Garden ligg midt i den gamle hovudferselsåra ”Norwegen” som gjekk frå sør til nord og var sentrum i fleire hundre år. Det staselege hovudhuset som står her i dag, er frå 1850. Garden er i drift med økologisk villsau, fleire av husa vert leigd ut sommarstid og mange barn og unge har sove i telt på bakkane på sommarleir. Flatholmen, Gassen, Skatholmen og Revet var husmannsplasser her. På Revet er fleire hus sett i stand, og plassen viser seg flott fram for oss som ferdast sjøvegen.

 

Dyrholmen og Porsholmen

er dei øyane som har vore kontinuerlig svidd over lang tid. Det synest igjen med ein lilla fargeprakt frå røsslyng og porslyng på ettersommaren. På Dyrholmen er det murar som syner att etter busetting. i dag er det beite for nokre villsau.

 

Ivarsøy

Her har vore gardsbruk sidan middelalderen. Segnet fortel at Ivar var den første som busette seg på øya og at han budde i Gulluro. Her finn me murar etter hus. I dag vert beitene leigd vekk til villsau. Her er fleire gardstun med fine naustmiljø i tillegg er det kome hytter rundt innmarka. Øya er stor, og det er mange fine badeplassar. Ser du etter vil du  kanskje få øye på kobbene som har sin faste  plass her.


Siglo

Kystgarden har fast busetting i perioder av året. Fiskebonden på Siglo driv garden tradisjonelt  med sau og slåttemark. Dei seinare åra er det òg etablert ein flokk med sau i villsaudrift som skjøttar lyngbeita. Øya er eit levande kulturlandskap med menneske, dyr , landbruk og sjø.


Tranøy

har fine båtplassar for dei som ynskjer ein fredelig plass for seg sjølv. Frå 1750 var dei velståande på garden her. Både Ringholmen, Bårholmen og Varaneset var husmannsplasser under Tranøy. I den tida var her (frå Bygdeboka)både  røykestove, stove, stabbur, løe, flor, sengjabu, naust og eldhus. Dei eigde Norsk lovbok, bibel, huspostill og 9 sildanotbolkar. Her var ein hest, 12 storfe og 12 sauer. Steinhoggaren som kom hit frå Finnland, fann her mykje av den flotte steinen som me finn att i husmurar og trappar. Soluret som han hogg inn i fjellet må du nok leite etter for å finne.

 

Hanøy

I 2006 fekk brukaren på Hanøy, Hordaland sin kulturlandskapspris for sitt framifrå arbeid med å vidareføre tradisjonar knytt til  kystlandbruk og ivaretaking av både bygningar og kulturlandskap. Øya har namn etter ”hanen”, ein markert fjellformasjon som synes godt når me kjem sjøvegen frå austsida. Det er den ytste kystgarden i Fitjar og frå Hanøysåto (64 moh) ser me rett bort til Slåtterøy fyr. Også her er det sauene som gjer den største delen av jobben med å halde bakkar og lyngbeita fine. Kajakkklubben har hatt ein av sine orienteringspostar plassert på Hanøy.

(Av Åse Nøttveit, Stord/Fitjar Landbrukskontor)

 

(Fleire bilete kjem etter kvart)

MOT med jenteløft på Rimbareid

19.01.2018 Kjetil Rydland

Victoria M. Maraas, Natalie Steien og Romante Zemgulyte minglar på gårsdagens jenteløft. Foto: Kjetil Rydland.  MOT med jenteløft på Rimbareid Torsdag kveld fylte ungdomsskulejenter amfiet på Rimbareid skule då MOT inviterte til...

Les meir ...

Handballdamene sjanselause mot Stord

18.01.2018 Kjetil Rydland

Anita Haugland lukkast ikkje heilt mot Anna Thorland og Stord. Foto: Kjetil Rydland. Handballdamene sjanselause mot Stord Fitjar sine beste damer på handballbanen fekk bakoversveis og tapte prestisjeoppgjeret mot Stord med heile...

Les meir ...

Fundamenta til dei nye vindmøllene er kl…

17.01.2018 Kjetil Rydland

Hans Erik Larsson frå firmaet Spennteknikk spenner strekkstaga til mølle 56. Foto: Kjetil Rydland. Fundamenta til dei nye vindmøllene er klare Når dei elleve nye vindmøllene kjem i april, skal dei ikkje...

Les meir ...
annonse
annonse

Utstillingsopning i Galleri Losjen, UNIV…

17.01.2018 Fitjar kommune

Utstillingsopning i Galleri Losjen, UNIVERSAL BEINGS

Les meir ...

Bankbygget mot ei ny blomstringstid

17.01.2018 Kjetil Rydland

Bygget som Sparebanken Vest flytta ut frå i 2016 ligg fint til midt i Fitjar sentrum. Foto: FP-arkiv/HCH.  Bankbygget mot ei ny blomstringstid Bankbygget i sentrum, som Sparebanken Vest flytta frå i...

Les meir ...

Kje til Fitjar for å gjera seg feite

15.01.2018 Kjetil Rydland

Kje er initiativrike dyr, som straks gjekk i gang med å gjera seg kjende i den nye heimen sin. Foto: Kjetil Rydland. Kje til Fitjar for å gjera seg feite  For nokre dagar sidan...

Les meir ...
annonse

Debuterte med utstilling i Galleri Losje…

20.01.2018 Kjetil Rydland

Brenda Mata debuterte med utstilling i Galleri Losjen i dag, her saman med musikaren Juan Carlos Moromenacho Marquez frå Equador. Foto: Kjetil Rydland. Debuterte med utstilling i Galleri Losjen Brenda Mata debuterte...

Les meir ...